no

Tết trung thu nguồn gốc lịch sử và những phong tục dân gian

Tết trung thu, ✅nguồn gốc lịch sử và những phong tục dân gian thường được tổ chức vào ngày này, hãy cùng mình tìm hiểu xem như thế nào nhé.

Khái niệm Tết trung thu

Tết Trung Thu sẽ được tổ chức vào lịch âm là ngày Rằm 15 tháng 8 mỗi năm, đây đã trở thành ngày tết của con nít (Tết thiếu nhi), còn được gọi là Tết trông Trăng hay Tết hoa đăng. 

Trẻ con rất chờ mong ngày này vì thường được tặng đồ chơi, thường là đèn ông sao, mặt nạ, đèn kéo quân, tò he,…Vào ngày này, doanh nghiệp bày cỗ, trông trăng. Thời khắc trăng lên cao, trẻ thơ sẽ vừa múa hát vừa ngắm trăng phá cỗ. Ở 1 số nơi người ta còn múa lân, múa sư tử, múa rồng để các em vui chơi thả phanh. Tại Trung Quốc và những khu người Hoa trên toàn cầu còn có tổ chức bắn pháo bông trong ngày này.

Nguồn gốc

Cho đến hiện giờ, vẫn chưa xác minh rõ ràng được Tết Trung thu bắt nguồn văn minh lúa nước của Việt Nam hay tiếp nhận từ văn hóa Trung Hoa. Ba truyền thuyết chính được người ta biết tới nhất để kể về Trung thu đấy là Hằng Nga và Hậu Nghệ, vua Minh Hoàng lên cung trăng và Sự tích về chú Cuội của Việt Nam.

Người Trung Hoa cổ đại cho rằng Tết Trung Thu bắt nguồn thời Xuân-Thu. Có nhẽ Trung thu được diễn ra từ nền văn minh lúa nước của đồng bằng Nam Trung Hoa và đồng bằng châu thổ sông Hồng của Việt Nam, là một ngày lễ hội mừng thu hoạch được mùa, vào khi dân cày ngơi nghỉ và vui chơi sau 1 vụ mùa.

nguon-goc-tet-trung-thu

Theo Phan Kế Bính trong sách Việt Nam phong tục, tục treo đèn bày cỗ do điển xưa về việc vua con đường Minh Hoàng. Vào ngày sinh nhật vua đường Minh Hoàng, đâu đâu cũng treo đèn và bày tiệc ăn mừng.

Tục rước đèn từ đời nhà Tống, do tương truyền rằng: Trong đời vua Tống Nhân Tông, có con cá gáy thành yêu, cứ đêm trăng hiện lên biến thành con gái để đi hại người. Bấy giờ viên quan Bao Công mới hạ lệnh cho dân gian làm đèn con cá giống như hình của nó rồi đem mang ra chơi ngoài đường để cho nó sợ mà không dám hại người.

Cũng theo Phan Kế Bính, tục hát trống quân từ đời vua Nguyễn Huệ. Binh sĩ lắm kẻ nhớ nhà. Nguyễn Huệ mới bày ra 1 cách cho đôi bên trai gái hát đối đáp với nhau để cho binh sĩ vui lòng mà đỡ nhớ nhà. Đánh trống làm cho nhịp, bởi thế gọi là trống quân.

Tết trung thu tại Việt Nam

Theo Phan Kế Bính trong sách Việt Nam phong tục, dân ta thế kỷ 19, ban ngày cỗ cúng gia tiên, tối đến bày cỗ thưởng trăng. Đầu cỗ là bánh mặt trăng và sử dụng nhiều thứ bánh trái hoa quả, nhuộm những màu sặc sỡ, xanh đỏ, trắng và vàng. Con gái ở xã thi nhau tài khéo, gọt đu đủ thành những thứ hoa, nặn bột con tôm, con cá voi…

Cũng trong dịp này người ta sắm bánh trung thu, trà, rượu để cúng tiên tổ vào buổi tối khi Trăng Rằm vừa mới lên cao. Song song trong ngày này, mọi người thường biếu cho ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè, họ hàng và các ân nhân khác Bánh Trung Thu, hoa quả, trà và rượu.

Trung Hoa thường doanh nghiệp múa rồng vào dịp Trung Thu, còn người Việt múa sư tử hay múa lân. Con Lân biểu tượng cho sự may mắn, phồn thịnh vượng và là điềm lành cho mọi nhà… Thời xưa, người Việt hát Trống Quân và treo đèn kéo quân trong dịp Tết Trung Thu.

Theo phong tục người Việt, vào dịp Tết Trung Thu, các người lớn bày cỗ cho con trẻ để mừng trung thu.

Những phong tục dân gian vào dịp tết trung thu

Rước đèn

Tại một số vùng nông thôn, những nơi mà quan hệ láng giềng hàng xóm vẫn còn được bảo tồn và trân trọng, người ta thường cho con nhỏ cùng nhau rước đèn đi khắp thôn, xóm, khu thị trấn trong đêm trung thu. Lễ hội rước đèn được phát động bởi chính quyền địa phương hoặc các nhóm bạn teen trong xóm thôn.

ruoc-den

Họ cắt cử nhau làm các lồng đèn ông sao thật to hoặc các lồng đèn thật đẹp để thi thố nhau trong lễ rước đèn. Tại Phan Thiết (Bình Thuận), người ta rước đèn quy mô lớn có hàng nghìn học trò tiểu học và trung học cơ sở diễu hành khắp các tuyến phố phường, lễ hội này được xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam.

Đây là lễ hội rước đèn trung thu truyền thống hàng trăm năm nay, và quy mô của lễ hội tại Phan Thiết mỗi năm 1 hoành tráng và to lớn hơn, bên cạnh đó cũng sở hữu tính thương mại hơn.

Múa lân

mua-lan

Múa lân (ở miền Bắc thường gọi là múa sư tử) thường được diễn ra vào trước tết Trung Thu nhưng tấp nập nhất là 2 đêm 15 và 16.

Bày cỗ

Mâm cỗ Trung Thu thông thường sở hữu trọng tâm là con chó được làm bằng tép bưởi, được gắn hai hạt đậu đen làm mắt. Quanh đó có bày thêm hoa quả và những loại bánh nướng, bánh dẻo thập cẩm hoặc là chiếc bánh chay với hình lợn mẹ sở hữu đàn lợn con béo bụ bẫm.

bay-co-tet-trung-thu

Hạt bưởi thường được bóc vỏ và được xiên vào những dây thép, phơi khô từ 2-3 tuần trước khi tới hôm rằm, và tới đêm Trung Thu, các sợi dây bằng hạt bưởi được đem ra đốt sáng.

Tới lúc trăng lên tới đỉnh đầu chính là phút phá cỗ, mọi người sẽ thưởng thức hương vị của Tết Trung Thu. Phong tục trông trăng cũng can dự tới sự tích Chú Cuội trên cung trăng, do một hôm Cuội đi vắng, cây đa quý bị bật gốc bay lên trời, chú Cuội bèn bám vào rễ cây níu kéo lại nhưng không được và đã bị bay lên cung trăng theo cây của mình.

Làm các đồ chơi Trung Thu

Mặt nạ, đèn ông sư, đèn ông sao và đầu sư tử là các mẫu đồ chơi đa dạng nhất trong dịp lễ tết Trung thu. Tại miền Nam, 2 thành thị Hội An và Sài Gòn lừng danh khắp nước về làm lồng đèn trang trí và những mẫu đèn giấy dùng trong ngày tết Trung Thu.

Trước đây ở miền Bắc, khi còn trong giai đoạn bao cấp (1976 – 1986), các đồ chơi cho trẻ con vào dịp tết Trung thu rất hiếm, phần đông các gia đình thường tự làm lấy đồ chơi như trống bỏi, đèn ông sư, đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ, tò he, chong chóng… Cho trẻ thơ trong gia đình. 

cac-do-choi-trung-thu

Ngoài ra còn có những mô phỏng tàu thủy đồ chơi. Những dòng mặt nạ thường được làm bằng bìa hoặc bằng giấy bồi, mang những hình phổ thông về các nhân vật trẻ thơ ham bấy giờ như: đầu sư tử, ông địa, Tôn Ngộ không, Trư Bát Giới, Bạch Cốt Tinh… 

Hiện giờ, phần nhiều đồ chơi ở Việt Nam với nguồn cội từ Trung Quốc, những mẫu mặt nạ được làm bằng nhựa mỏng, ko đẹp bằng mặt nạ thời trước.

Bánh trung thu

Từ truyền thống tới hiện đại, bánh trung thu ngày một phổ thông khi các nhà sản xuất sáng tạo trong sử dụng các nguyên liệu và thực phẩm khác nhau đưa vào nhân bánh. Dập khuôn thiết kế bánh thành nhiều hình thù sinh động, đóng gói bao bì thiết kế đẹp mắt. Ngoài ra, dựa theo công thức làm vỏ bánh thì chỉ có 2 mẫu bánh trung thu là bánh nướng và bánh dẻo.

banh-trung-thu

Bánh nướng

Bánh nướng:  lớp vỏ bánh là bột mì và có chút dầu ăn. Đường để trộn vào vỏ bánh thường được nấu có mạch nha để chuyển thành màu hổ phách và để càng lâu càng ngon (thường các nhà làm bánh sau tết trung thu nấu nước đường, đựng kỹ để tới tận mùa sau mới dùng).

Sau lúc nặn bánh, ép khuôn, bánh được cho vào lò nướng. Thứ tự nướng chia hai giai đoạn, khoảng 2/3 thời kì nướng là quá trình trước nhất. Sau đó bánh được dỡ ra, cho nguội, phết lòng đỏ trứng gà lên rồi cho vào nướng tiếp 1/3 thời kì còn lại.

Bánh dẻo

Theo truyền thống bánh dẻo trung thu: vỏ bánh là bột gạo nếp rang xay mịn, nước đường kính trắng đun sôi để nguội (không dùng mạch nha như bánh nướng), nước hoa bưởi. Nhân bánh từ những thực phẩm, nguyên liệu đã chín. Bánh được nặn xong ép khuôn và dùng ngay không cần cho vào lò nướng.

Hát trống quân

Tết ở miền Bắc còn mang tục hát trống quân. Trai gái vừa hát đối đáp với nhau, vừa đánh nhịp vào một sợi dây gai hoặc dây thép căng trên 1 thùng rỗng, bật ra các tiếng thình thùng thình tạo nhịp điệu cho câu hát. 

hat-trong-quan

Các câu hát theo vần, theo ý hoặc hát đố. Cuộc đối đáp trong những buổi hát trống quân rất vui và nhiều lúc gay go vì những câu đố hiểm hóc.

Tục tặng quà

Quà thường là các hộp bánh, lồng đèn, quần áo, tiền. Những cơ quan, tổ chức cũng tặng quà cho khách, cán bộ công nhân viên khi mua cả xe vận chuyển bánh trung thu, đặt hàng ngàn hộp bánh.

Tính trên tổng lượng bánh trung thu tiêu thụ năm 2006 (thống kê từ các nhà sản xuất) ước khoảng 6.200- 6.900 tấn, lấy giá tiền bình quân của 1 hộp bánh dòng 210 – 260gr khoảng 105.000 – 135.000đ, người tiêu dùng đã tiêu hết hơn 801 tỉ đồng cho khoảng 7,1 triệu hộp bánh. Và các hộp bánh đắt như vàng, người nghèo không sao sắm nổi cứ chạy loanh quanh người nọ sang người kia.

Đối tượng tặng quà thường là những bề trên như bố mẹ, cấp trên, thầy cô giáo hoặc láng giềng, bạn bè hoặc con cháu trong nhà. Việc tặng quà Trung thu là một thói quen, nó có thể là 1 hình thức tiêu cực lúc trị giá món quà quá lớn.

Công ty hoặc cá nhân việc ko mang quà Tết biếu, đôi lúc bị Đánh giá là lơ đễnh hoặc coi thường do vậy đây là chi phí không nhỏ lúc đến dịp trung thu. Mức giá tặng quà thường được chi từ tầm giá tiếp khách bằng tiền. Do mức hoa hồng hoặc chiết khấu của những hiệu bánh cao (có thể lên đến 35%) nên nhiều người thích dùng tiền cơ quan biếu xén để hưởng lợi.

Ngắm trăng

Người ta thường ngắm trăng vào đêm trung thu vì thời điểm này là ngắm trăng là đẹp nhất.

ngam-trang-tet-trung-thu

Nhìn lên Mặt Trăng, thấy một vết đen rõ hình một cây cổ thụ có người ngồi dưới gốc, và trẻ con tin rằng, ấy là hình chú Cuội ngồi gốc cây đa.

Xem thêm: 5/5 là ngày gì

Tổng kết về Tết trung thu

Tết trung thu sẽ được tổ chức vào dịp rằm ngày 15-8 hàng năm, một dịp để gia đình quay quần bên nhau trao những câu chúc, những món quà ý nghĩa, đặc biệt nhất là bánh trung thu.

Tác giả: Mr.Tra Nguyen

Bài viết liên quan

Categories: